Upamiętniliśmy Ofiary pierwszej masowej deportacji w głąb ZSRS | 86. rocznica - Instytut Pileckiego
Upamiętniliśmy Ofiary pierwszej masowej deportacji w głąb ZSRS | 86. rocznica
86. rocznicę pierwszych masowych wywózek obywateli polskich w głąb ZSRS uczczono w Augustowie licznymi wydarzeniami upamiętniającymi Ofiary deportacji.
Delegacja Instytutu Pileckiego złożyła kwiaty i zapaliła znicze pod Pomnikiem Pamięci Sybiraków przy kościele pw. św. Jana Chrzciciela, pod pomnikiem „W Hołdzie Ofiarom Sybiru” na placu przed Bazyliką Najświętszego Serca Jezusowego oraz przy stacji PKP w Augustowie – miejscu szczególnie naznaczonym historią wywózek. W uroczystościach przy stacji kolejnowej wzięli udział uczniowie Szkoły Podstawowej nr 6 im. Armii Krajowej wraz z nauczycielami i dyrektor szkoły, Henryką Rzepecką.
Aleksandra Czerobska i dr Łukasz Faszcza z Domu Pamięci Obławy Augustowskiej uczestniczyli w uroczystościach w Szkole Podstawowej im. Sybiraków w Netcie: Mszy Świętej, programie artystycznym przygotowanym przez uczniów oraz wspólnym złożeniu wieńców.
Rocznica stała się również okazją do spotkań i rozmów w Domu Pamięci. 10 lutego Piotr Malczewski, podróżnik i fotograf, zaprezentował fotografie i nagrania z wypraw nad Jezioro Bajkał. Spotkanie stało się także doskonałym pretekstem do dyskusji na temat losem polskich obywateli deportowanych w głąb ZSRS.
Dzień później przenieśliśmy się natomiast do świata dawnego kina. Podczas seansu niemego filmu Henryka Szaro „Na Sybir” (1930) widzowie mogli zobaczyć, jak temat zesłania przedstawiano niemal sto lat temu. Wprowadzenie historyczne przygotował dr Łukasz Faszcza, a twórczość reżysera przybliżył dr Maciej Białous.
Dziękujemy wszystkim, którzy w ostatnich dniach byli z nami – aby wspólnie uczcić pamięć zesłanych na „nieludzką ziemię” i lepiej zrozumieć ich historię.
Kontekst historyczny
Deportacja z 10 lutego 1940 r. objęła głównie ludność miejscową Kresów, wśród której 70% stanowili Polacy, a pozostałą część Białorusini i Ukraińcy. Była ona elementem starannie zaplanowanego systemu represji, przygotowywanego przez władze sowieckie już od jesieni 1939 r. pod kierownictwem Ławrientija Berii.
Pierwsza deportacja dotyczyła osadników wojskowych i cywilnych oraz służby leśnej, postrzeganych jako grupy szczególnie „niebezpieczne” politycznie. Choć początkowo Sowieci ograniczali represje ze względów propagandowych, po fikcyjnych „wyborach” przystąpili do realizacji planu masowych wysiedleń.
Samą deportację przeprowadzono nocą, w skrajnie trudnych warunkach zimowych, co potęgowało strach, chaos i cierpienie wysiedlanych. Ludzi przewożono transportami kolejowymi do specjalnych osiedli na północy Rosji i Syberii, gdzie pozostawali pod stałym nadzorem NKWD. Szacuje się, że w lutym 1940 r. wywieziono około 140 tysięcy osób, choć dokładna liczba deportowanych do dziś nie jest możliwa do jednoznacznego ustalenia.
Zobacz także
- Tysiące uczestników rajdu „Pojezierze Augustowskie 2026” odwiedziło Dom Pamięci Obławy Augustowskiej
Aktualności
Tysiące uczestników rajdu „Pojezierze Augustowskie 2026” odwiedziło Dom Pamięci Obławy Augustowskiej
11 kwietnia 2026 r. odbył się międzynarodowy rajd pieszy „Pojezierze Augustowskie”, który zgromadził blisko 4 tysiące uczestników. Każda z pięciu tras wydarzenia prowadziła przez teren Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- W trosce o pamięć i przyszłość. Instytut Pileckiego podpisał porozumienie z Gminą Miastem Augustów
Aktualności
W trosce o pamięć i przyszłość. Instytut Pileckiego podpisał porozumienie z Gminą Miastem Augustów
W trosce o pamięć i przyszłość, w przekonaniu, że pamięć o przeszłości stanowi fundament naszej tożsamości, a rzetelna wiedza historyczna pomaga budować odpowiedzialne społeczeństwo, Gmina Miasto Augustów zawarła porozumienie z Instytutem Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.
- Święto Wojsk Inżynieryjnych. Uroczyste obchody
Aktualności
Święto Wojsk Inżynieryjnych. Uroczyste obchody
16 kwietnia przypada Święto Wojsk Inżynieryjnych, które w tym roku obchodziliśmy w Augustowie. To właśnie tutaj decyzją Ministra Obrony Narodowej został powołany, stacjonuje i dynamicznie się rozwija 1. Batalion Saperów.
- Rocznice masowej deportacji i Zbrodni Katyńskiej. Uroczystości w Augustowie
Aktualności
Rocznice masowej deportacji i Zbrodni Katyńskiej. Uroczystości w Augustowie
13 kwietnia 1940 r. przypadają dwie ważne rocznice. To data drugiej masowej deportacji polskich obywateli w głąb ZSRR. To także rocznica Zbrodni Katyńskiej.
- Witold Urbanowicz. Pierwsze spotkanie w cyklu „Biografie Suwalszczyzny”
Aktualności
Witold Urbanowicz. Pierwsze spotkanie w cyklu „Biografie Suwalszczyzny”
30 marca w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej odbyło się pierwsze wydarzenie z cyklu „Biografie Suwalszczyzny”, poświęcone generałowi brygady, pilotowi Witoldowi Urbanowiczowi. Zorganizowano je w 118. rocznicę jego urodzin.
- Tu zaczynają się historie. Biografie z Suwalszczyzny - generał Witold Urbanowicz – dowódca Dywizjonu 303
Aktualności
Tu zaczynają się historie. Biografie z Suwalszczyzny - generał Witold Urbanowicz – dowódca Dywizjonu 303
Generał Witold Urbanowicz będzie bohaterem pierwszej odsłony cyklu Tu zaczynają się historie. Biografie z Suwalszczyzny. Spotkanie odbędzie się 30 marca w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Dom Pamięci Obławy Augustowskiej partnerem Rajdu Pieszego Pojezierze Augustowskie ‘26
Aktualności
Dom Pamięci Obławy Augustowskiej partnerem Rajdu Pieszego Pojezierze Augustowskie ‘26
Oddział Instytutu Pileckiego – Dom Pamięci Obławy Augustowskiej podjął współpracę z litewską firmą TrekTours - organizatorem międzynarodowego Rajdu Pieszego Pojezierze Augustowskie ’26 Presented by Columbia.
- „Cichy front”. Pokaz spektaklu
Aktualności
„Cichy front”. Pokaz spektaklu
W Augustowie odbył się pokaz spektaklu „Cichy front” w reżyserii Piotra Trentowskiego, przygotowany i zaprezentowany przez Teatr Muzyczny Druga Zwrotka. Wydarzenie było ważnym elementem popularyzowania historii wśród mieszkańców miasta.
- „Popiół i diament”. Projekcja filmu i dyskusja
Aktualności
„Popiół i diament”. Projekcja filmu i dyskusja
Z okazji setnej rocznicy urodzin Andrzeja Wajdy, w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej zorganizowana została projekcja filmu „Popiół i diament”. Rok 2026 Senat ogłosił rokiem tego reżysera.
- Debata „Dziedzictwo powojennego podziemia – wzór obywatelski czy tragiczna konieczność?”
Aktualności
Debata „Dziedzictwo powojennego podziemia – wzór obywatelski czy tragiczna konieczność?”
Za nami debata w w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej poświęcona powojennym losom podziemia niepodległościowego.
- Obchody Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
Aktualności
Obchody Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
W Augustowie 1 marca 2026 r. zakończył się dwudniowy program obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych.
- O Obławie Augustowskiej w Berlinie | Inauguracja nowego cyklu „Po co nam dziś pomniki?”
Aktualności
O Obławie Augustowskiej w Berlinie | Inauguracja nowego cyklu „Po co nam dziś pomniki?”
W berlińskim Instytucie Pileckiego pracownicy Domu Pamięci Obławy Augustowskiej oraz architekci Florian Mausbach i Czesław Bielecki dyskutowali o przemocy w historii, kulturze pamięci i społecznej roli miejsc pamięci.