Upamiętniliśmy Ofiary pierwszej masowej deportacji w głąb ZSRS | 86. rocznica - Instytut Pileckiego

Aktualności

Upamiętniliśmy Ofiary pierwszej masowej deportacji w głąb ZSRS | 86. rocznica

86. rocznicę pierwszych masowych wywózek obywateli polskich w głąb ZSRS uczczono w Augustowie licznymi wydarzeniami upamiętniającymi Ofiary deportacji.

Delegacja Instytutu Pileckiego złożyła kwiaty i zapaliła znicze pod Pomnikiem Pamięci Sybiraków przy kościele pw. św. Jana Chrzciciela, pod pomnikiem „W Hołdzie Ofiarom Sybiru” na placu przed Bazyliką Najświętszego Serca Jezusowego oraz przy stacji PKP w Augustowie – miejscu szczególnie naznaczonym historią wywózek. W uroczystościach przy stacji kolejnowej wzięli udział uczniowie Szkoły Podstawowej nr 6 im. Armii Krajowej wraz z nauczycielami i dyrektor szkoły, Henryką Rzepecką. 

Aleksandra Czerobska i dr Łukasz Faszcza z Domu Pamięci Obławy Augustowskiej uczestniczyli w uroczystościach w Szkole Podstawowej im. Sybiraków w Netcie: Mszy Świętej, programie artystycznym przygotowanym przez uczniów oraz wspólnym złożeniu wieńców.

Rocznica stała się również okazją do spotkań i rozmów w Domu Pamięci. 10 lutego Piotr Malczewski, podróżnik i fotograf, zaprezentował fotografie i nagrania z wypraw nad Jezioro Bajkał. Spotkanie stało się także doskonałym pretekstem do dyskusji na temat losem polskich obywateli deportowanych w głąb ZSRS. 

Dzień później przenieśliśmy się natomiast do świata dawnego kina. Podczas seansu niemego filmu Henryka Szaro „Na Sybir” (1930) widzowie mogli zobaczyć, jak temat zesłania przedstawiano niemal sto lat temu. Wprowadzenie historyczne przygotował dr Łukasz Faszcza, a twórczość reżysera przybliżył dr Maciej Białous.

Dziękujemy wszystkim, którzy w ostatnich dniach byli z nami – aby wspólnie uczcić pamięć zesłanych na „nieludzką ziemię” i lepiej zrozumieć ich historię.

Kontekst historyczny

Deportacja z 10 lutego 1940 r. objęła głównie ludność miejscową Kresów, wśród której 70% stanowili Polacy, a pozostałą część Białorusini i Ukraińcy. Była ona elementem starannie zaplanowanego systemu represji, przygotowywanego przez władze sowieckie już od jesieni 1939 r. pod kierownictwem Ławrientija Berii.

Pierwsza deportacja dotyczyła osadników wojskowych i cywilnych oraz służby leśnej, postrzeganych jako grupy szczególnie „niebezpieczne” politycznie. Choć początkowo Sowieci ograniczali represje ze względów propagandowych, po fikcyjnych „wyborach” przystąpili do realizacji planu masowych wysiedleń.

Samą deportację przeprowadzono nocą, w skrajnie trudnych warunkach zimowych, co potęgowało strach, chaos i cierpienie wysiedlanych. Ludzi przewożono transportami kolejowymi do specjalnych osiedli na północy Rosji i Syberii, gdzie pozostawali pod stałym nadzorem NKWD. Szacuje się, że w lutym 1940 r. wywieziono około 140 tysięcy osób, choć dokładna liczba deportowanych do dziś nie jest możliwa do jednoznacznego ustalenia.

Zobacz także