86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego - Instytut Pileckiego
86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego
10 lutego mija 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego. By upamiętnić to wydarzenie, Dom Pamięci w Augustowie przygotował wyjątkowe wydarzenia.
10.02.2026 r., godz. 17:00 – „Bajkał. Carstwo Lodu. Wędrówki po Bajkale zimowym z saniami” – warsztaty historyczne i wystawa autorskich fotografii.
Gość specjalny: Piotr Malczewski – fotograf, podróżnik, przewodnik. Podróżuje po północnych i wschodnich rejonach świata.
Wystawa prezentuje dorobek artystyczny Piotra Malczewskiego, skupiony wokół jeziora Bajkał. Dla autora – pasjonata podróży i przyrody – akwen ten stanowi niewyczerpane źródło inspiracji oraz siedlisko unikalnej fauny i flory. Malczewski mistrzowsko uwiecznia momenty, w których woda poddaje się działaniu mrozu, tworząc niepowtarzalne formy. Fotografie te, pełne tajemnicy i specyficznego klimatu, skłaniają odbiorcę do poszukiwania nowych kontekstów w obcowaniu z naturą.
11.02.2026 r., godz. 17:00 – projekcja filmu „Na Sybir” w reż. Henryka Szaro (rok prod. 1930). To dramat historyczny o losach bojowca z 1905 roku zesłanego na wygnanie. Produkcja zyskała międzynarodowy rozgłos, a jej kluczowe, zimowe sceny ucieczki i wędrówki skazańców zrealizowano w Puszczy Białowieskiej. Plenery te, nagradzane oklaskami w kinach od Warszawy po Nowy Jork, powstały m.in. na białowieskim Trybie Jagiellońskim z udziałem miejscowych statystów. W rolach głównych wystąpiły ówczesne gwiazdy, Jadwiga Smosarska i Adam Brodzisz, a muzykę z popularnym motywem „Tyle miłości” napisał Henryk Wars. Choć pierwotnie film był niemy, w 1937 roku powrócił na ekrany w wersji udźwiękowionej, stając się jednym z klasyków przedwojennego kina.
Gość specjalny: dr Maciej Białous – socjolog, autor publikacji „Społeczna konstrukcja filmów historycznych. Pamięć zbiorowa i polityka pamięci w kinematografii polskiej lat 1920-2010”.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej, budynek biurowy - sala konferencyjna, ul. 3 Maja 16, Augustów. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.
Kontekst historyczny
Deportacja z 10 lutego 1940 r. objęła głównie ludność miejscową Kresów, wśród której 70% stanowili Polacy, a pozostałą część Białorusini i Ukraińcy. Była ona elementem starannie zaplanowanego systemu represji, przygotowywanego przez władze sowieckie już od jesieni 1939 r. pod kierownictwem Ławrientija Berii.
Pierwsza deportacja dotyczyła osadników wojskowych i cywilnych oraz służby leśnej, postrzeganych jako grupy szczególnie „niebezpieczne” politycznie. Choć początkowo Sowieci ograniczali represje ze względów propagandowych, po fikcyjnych „wyborach” przystąpili do realizacji planu masowych wysiedleń.
Samą deportację przeprowadzono nocą, w skrajnie trudnych warunkach zimowych, co potęgowało strach, chaos i cierpienie wysiedlanych. Ludzi przewożono transportami kolejowymi do specjalnych osiedli na północy Rosji i Syberii, gdzie pozostawali pod stałym nadzorem NKWD. Szacuje się, że w lutym 1940 r. wywieziono około 140 tysięcy osób, choć dokładna liczba deportowanych do dziś nie jest możliwa do jednoznacznego ustalenia.
Zobacz także
- Tysiące uczestników rajdu „Pojezierze Augustowskie 2026” odwiedziło Dom Pamięci Obławy Augustowskiej
Aktualności
Tysiące uczestników rajdu „Pojezierze Augustowskie 2026” odwiedziło Dom Pamięci Obławy Augustowskiej
11 kwietnia 2026 r. odbył się międzynarodowy rajd pieszy „Pojezierze Augustowskie”, który zgromadził blisko 4 tysiące uczestników. Każda z pięciu tras wydarzenia prowadziła przez teren Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- W trosce o pamięć i przyszłość. Instytut Pileckiego podpisał porozumienie z Gminą Miastem Augustów
Aktualności
W trosce o pamięć i przyszłość. Instytut Pileckiego podpisał porozumienie z Gminą Miastem Augustów
W trosce o pamięć i przyszłość, w przekonaniu, że pamięć o przeszłości stanowi fundament naszej tożsamości, a rzetelna wiedza historyczna pomaga budować odpowiedzialne społeczeństwo, Gmina Miasto Augustów zawarła porozumienie z Instytutem Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.
- Święto Wojsk Inżynieryjnych. Uroczyste obchody
Aktualności
Święto Wojsk Inżynieryjnych. Uroczyste obchody
16 kwietnia przypada Święto Wojsk Inżynieryjnych, które w tym roku obchodziliśmy w Augustowie. To właśnie tutaj decyzją Ministra Obrony Narodowej został powołany, stacjonuje i dynamicznie się rozwija 1. Batalion Saperów.
- Rocznice masowej deportacji i Zbrodni Katyńskiej. Uroczystości w Augustowie
Aktualności
Rocznice masowej deportacji i Zbrodni Katyńskiej. Uroczystości w Augustowie
13 kwietnia 1940 r. przypadają dwie ważne rocznice. To data drugiej masowej deportacji polskich obywateli w głąb ZSRR. To także rocznica Zbrodni Katyńskiej.
- Witold Urbanowicz. Pierwsze spotkanie w cyklu „Biografie Suwalszczyzny”
Aktualności
Witold Urbanowicz. Pierwsze spotkanie w cyklu „Biografie Suwalszczyzny”
30 marca w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej odbyło się pierwsze wydarzenie z cyklu „Biografie Suwalszczyzny”, poświęcone generałowi brygady, pilotowi Witoldowi Urbanowiczowi. Zorganizowano je w 118. rocznicę jego urodzin.
- Tu zaczynają się historie. Biografie z Suwalszczyzny - generał Witold Urbanowicz – dowódca Dywizjonu 303
Aktualności
Tu zaczynają się historie. Biografie z Suwalszczyzny - generał Witold Urbanowicz – dowódca Dywizjonu 303
Generał Witold Urbanowicz będzie bohaterem pierwszej odsłony cyklu Tu zaczynają się historie. Biografie z Suwalszczyzny. Spotkanie odbędzie się 30 marca w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Dom Pamięci Obławy Augustowskiej partnerem Rajdu Pieszego Pojezierze Augustowskie ‘26
Aktualności
Dom Pamięci Obławy Augustowskiej partnerem Rajdu Pieszego Pojezierze Augustowskie ‘26
Oddział Instytutu Pileckiego – Dom Pamięci Obławy Augustowskiej podjął współpracę z litewską firmą TrekTours - organizatorem międzynarodowego Rajdu Pieszego Pojezierze Augustowskie ’26 Presented by Columbia.
- „Cichy front”. Pokaz spektaklu
Aktualności
„Cichy front”. Pokaz spektaklu
W Augustowie odbył się pokaz spektaklu „Cichy front” w reżyserii Piotra Trentowskiego, przygotowany i zaprezentowany przez Teatr Muzyczny Druga Zwrotka. Wydarzenie było ważnym elementem popularyzowania historii wśród mieszkańców miasta.
- „Popiół i diament”. Projekcja filmu i dyskusja
Aktualności
„Popiół i diament”. Projekcja filmu i dyskusja
Z okazji setnej rocznicy urodzin Andrzeja Wajdy, w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej zorganizowana została projekcja filmu „Popiół i diament”. Rok 2026 Senat ogłosił rokiem tego reżysera.
- Debata „Dziedzictwo powojennego podziemia – wzór obywatelski czy tragiczna konieczność?”
Aktualności
Debata „Dziedzictwo powojennego podziemia – wzór obywatelski czy tragiczna konieczność?”
Za nami debata w w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej poświęcona powojennym losom podziemia niepodległościowego.
- Obchody Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
Aktualności
Obchody Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
W Augustowie 1 marca 2026 r. zakończył się dwudniowy program obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych.
- O Obławie Augustowskiej w Berlinie | Inauguracja nowego cyklu „Po co nam dziś pomniki?”
Aktualności
O Obławie Augustowskiej w Berlinie | Inauguracja nowego cyklu „Po co nam dziś pomniki?”
W berlińskim Instytucie Pileckiego pracownicy Domu Pamięci Obławy Augustowskiej oraz architekci Florian Mausbach i Czesław Bielecki dyskutowali o przemocy w historii, kulturze pamięci i społecznej roli miejsc pamięci.