86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego - Instytut Pileckiego
31.01.2026 (SOB)
86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego
10 lutego mija 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego. By upamiętnić to wydarzenie, Dom Pamięci w Augustowie przygotował wyjątkowe wydarzenia.
10.02.2026 r., godz. 17:00 – „Bajkał. Carstwo Lodu. Wędrówki po Bajkale zimowym z saniami” – warsztaty historyczne i wystawa autorskich fotografii.
Gość specjalny: Piotr Malczewski – fotograf, podróżnik, przewodnik. Podróżuje po północnych i wschodnich rejonach świata.
Wystawa prezentuje dorobek artystyczny Piotra Malczewskiego, skupiony wokół jeziora Bajkał. Dla autora – pasjonata podróży i przyrody – akwen ten stanowi niewyczerpane źródło inspiracji oraz siedlisko unikalnej fauny i flory. Malczewski mistrzowsko uwiecznia momenty, w których woda poddaje się działaniu mrozu, tworząc niepowtarzalne formy. Fotografie te, pełne tajemnicy i specyficznego klimatu, skłaniają odbiorcę do poszukiwania nowych kontekstów w obcowaniu z naturą.
11.02.2026 r., godz. 17:00 – projekcja filmu „Na Sybir” w reż. Henryka Szaro (rok prod. 1930). To dramat historyczny o losach bojowca z 1905 roku zesłanego na wygnanie. Produkcja zyskała międzynarodowy rozgłos, a jej kluczowe, zimowe sceny ucieczki i wędrówki skazańców zrealizowano w Puszczy Białowieskiej. Plenery te, nagradzane oklaskami w kinach od Warszawy po Nowy Jork, powstały m.in. na białowieskim Trybie Jagiellońskim z udziałem miejscowych statystów. W rolach głównych wystąpiły ówczesne gwiazdy, Jadwiga Smosarska i Adam Brodzisz, a muzykę z popularnym motywem „Tyle miłości” napisał Henryk Wars. Choć pierwotnie film był niemy, w 1937 roku powrócił na ekrany w wersji udźwiękowionej, stając się jednym z klasyków przedwojennego kina.
Gość specjalny: dr Maciej Białous – socjolog, autor publikacji „Społeczna konstrukcja filmów historycznych. Pamięć zbiorowa i polityka pamięci w kinematografii polskiej lat 1920-2010”.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej, budynek biurowy - sala konferencyjna, ul. 3 Maja 16, Augustów. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.
Kontekst historyczny
Deportacja z 10 lutego 1940 r. objęła głównie ludność miejscową Kresów, wśród której 70% stanowili Polacy, a pozostałą część Białorusini i Ukraińcy. Była ona elementem starannie zaplanowanego systemu represji, przygotowywanego przez władze sowieckie już od jesieni 1939 r. pod kierownictwem Ławrientija Berii.
Pierwsza deportacja dotyczyła osadników wojskowych i cywilnych oraz służby leśnej, postrzeganych jako grupy szczególnie „niebezpieczne” politycznie. Choć początkowo Sowieci ograniczali represje ze względów propagandowych, po fikcyjnych „wyborach” przystąpili do realizacji planu masowych wysiedleń.
Samą deportację przeprowadzono nocą, w skrajnie trudnych warunkach zimowych, co potęgowało strach, chaos i cierpienie wysiedlanych. Ludzi przewożono transportami kolejowymi do specjalnych osiedli na północy Rosji i Syberii, gdzie pozostawali pod stałym nadzorem NKWD. Szacuje się, że w lutym 1940 r. wywieziono około 140 tysięcy osób, choć dokładna liczba deportowanych do dziś nie jest możliwa do jednoznacznego ustalenia.
Zobacz także
- Międzynarodowa konferencja: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946
Aktualności
Międzynarodowa konferencja: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946
W dniach 5-6 listopada 2026 w oddziale Instytutu Pileckiego w Augustowie odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946". Wśród prelegentów wystąpią przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Pileckiego oraz innych placówek historycznych z Augustowa, Białegostoku, Łodzi, Poznania Suwałk, Lublina oraz z Litwy, Łotwy i Słowacji.
- Weekend Seniora z Instytutem Pileckiego w Augustowie
Aktualności
Weekend Seniora z Instytutem Pileckiego w Augustowie
W weekend 3-4 października Instytut Pileckiego - oddział w Augustowie po raz kolejny włączył się w ogólnopolską akcję „Weekend Seniora z Kulturą”, organizowaną na zaproszenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Osoby 60+ pojechały szlakiem Wigierskiego Parku Narodowego oraz zagłębiły się w historię naszego regionu podczas wizyty w Domu Obławy Augustowskiej.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej
Aktualności
Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej
Poznaj historię Obławy Augustowskiej – sowieckiej operacji przeprowadzonej w lipcu 1945 roku, w wyniku której aresztowano i uprowadzono setki osób.
- Weekend seniora z kulturą 2026 w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej!
Aktualności
Weekend seniora z kulturą 2026 w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej!
Zapraszamy do Instytutu Pileckiego na Weekend Seniora z Kulturą – 3–4 października 2026 r. To doskonała okazja, by aktywnie spędzić czas, poznać nowe miejsca i odkryć różne formy uczestnictwa w kulturze! W programie podróż Wigierską Koleją Wąskotorową oraz zwiedzanie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa”
Aktualności
Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa”
11 września w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej została otwarta wystawa poświęcona historii 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jednostek kontynuujących krechowiackie tradycje – od 1914 roku po dzień dzisiejszy. Ekspozycja obejmuje oryginalne pamiątki związane z „krechowiakami”: mundury i wyposażenie wojskowe, zdjęcia oraz dokumenty.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
4 września w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach odbył się wieczór pamięci, poświęcony ofiarom największej powojennej operacji przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.
- Kresowy Zjazd Kombatantów
Aktualności
Kresowy Zjazd Kombatantów
Przedstawiciele Domu Spotkań Obławy Augustowskiej zostali zaproszeni do udziału w Kresowym Zjeździe Kombatantów.
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W czerwcowym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Magazyn historyczny „Mówią Wieki” o Obławie Augustowskiej
Aktualności
Magazyn historyczny „Mówią Wieki” o Obławie Augustowskiej
W cieniu wakacyjnego lipca przypadła kolejna rocznica Obławy Augustowskiej. Podczas mających miejsce obchodów przypominaliśmy o tragicznych wydarzeniach z lata 1945 r. Upowszechnienie wiedzy na ten temat stanowi dla nas jedno z priorytetowych zadań.