Otwarcie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej wraz z wystawą stałą, wydarzenia popularyzatorskie i edukacyjne. Podsumowanie roku 2025 - Instytut Pileckiego

Rok 2025 był szczególnie ważny dla Oddziału Instytutu Pileckiego w Augustowie. 12. lipca został oficjalnie otwarty Dom Pamięci Obławy Augustowskiej - długo wyczekiwany również przez lokalną społeczność -  wraz z wystawą stałą. To był intensywny rok pełen ważnych wydarzeń związanych z działalnością naukową, popularyzatorską placówki, z udziałem wielu znakomitych gości z Polski i zagranicy.

Dom Pamięci Obławy Augustowskiej został oficjalnie otwarty w 80. rocznicę tragicznych wydarzeń z lipca 1945 roku. Ten zabytkowy budynek, zwany Domem Turka, wzniesiony około 1900 roku, w swojej historii pełnił m.in. funkcje siedziby NKWD (1940 – 1941) oraz Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (1945 – 1956). Obiekt ten jest miejscem o silnym, wielowarstwowym znaczeniu historycznym.

Instytut Pileckiego zakupił budynek w 2021 roku, a następnie przeprowadził jego gruntowną restaurację, adaptację i rozbudowę. Prace nad przygotowaniem siedziby trwały kilka lat i obejmowały zarówno konserwację zabytkowego obiektu, jak i stworzenie nowoczesnej przestrzeni muzealnej.

Misja instytucji

Dom Pamięci obecnie pełni funkcję muzeum, ośrodka edukacyjnego oraz miejsca refleksji nad historią Obławy Augustowskiej i losem jej ofiar. We wnętrzach znajdują się sale wystawowe, przestrzenie edukacyjne. Integralnym elementem całego obiektu architektonicznego jest Mur Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej przypominający o osobach zamordowanych i zaginionych w lipcu 1945 r. Oddaje on hołd ofiarom sowieckiego i nazistowskiego totalitaryzmu. Do muzeum przynależy także budynek biurowo-edukacyjny, w którym znajduje się zaplecze badawcze oraz archiwalne.

Oddział Instytutu Pileckiego w Augustowie służy zarówno rodzinom ofiar, jak i badaczom, młodzieży oraz wszystkim odwiedzającym zainteresowanym historią regionu oraz historią XX wieku.

Działania naukowe

W 2025 roku Oddział Instytutu Pileckiego w Augustowie był ważnym miejscem debaty historycznej. Zorganizowano kilka ogólnopolskich konferencji i debat naukowych poświęconych m.in. Obławie Augustowskiej w kontekście innych sowieckich represji, przemian lokalnych tragedii w ponadnarodowe miejsca pamięci czy roli Domu Pamięci Obławy Augustowskiej w upowszechnianiu wiedzy historycznej. W dyskusjach udział wzięli uznani badacze i przedstawiciele instytucji naukowych oraz muzealnych z Polski i zagranicy.

W minionym roku w Instytucie Pileckiego w Augustowie odbyła się także promocja publikacji „Obława Augustowska i jej konsekwencje. Stan badań i postulaty badawcze”. To pierwsza kompleksowa praca na ten temat od 2017 roku, wydana przez IP. Stanowi ona podsumowanie konferencji naukowej Instytutu Pileckiego z 2023 roku.

Ważnym wydarzeniem w obrębie działalności naukowej oddziału augustowskiego było seminarium „Za kulisami żelaznej kurtyny. Polska i Litwa w cieniu jałtańskich sojuszy”. Poświęcone było konsekwencjom postanowień jałtańskich dla Polski i Litwy, ze szczególnym uwzględnieniem granic, migracji ludności i powojennego podziemia niepodległościowego. Było to wydarzenie o zasięgu międzynarodowym.

W 2025 roku zrealizowano cykl projekcji filmowych. Widzowie mogli obejrzeć zarówno klasykę kina historycznego, jak i filmy dokumentalne. Uzupełnieniem spotkań były prezentacje relacji świadków historii zarejestrowanych przez Instytut Pileckiego.

Działania edukacyjne

Dom Pamięci Obławy Augustowskiej to miejsce, które cieszyło się dużym zainteresowaniem uczniów oraz młodzieży szkolnej. Ferie zimowe ze specjalną ofertą edukacyjną, warsztaty historyczne dla uczniów szkół podstawowych, zajęcia terenowe czy projekty rocznicowe – to tylko część aktywności zrealizowanych w ubiegłym roku. Ważnym elementem programu edukacyjnego były obchody Narodowego Dnia Żołnierzy Armii Krajowej, połączone z wizytami w miejscach związanych z działalnością AK na Augustowszczyźnie.

W 2025 r. odbyły się także projekty specjalne, takie jak historyczno-edukacyjna gra terenowa LIPCOWI’45, warsztaty „Historia Bohatera” i prelekcje biograficzne.

Działania popularyzatorskie

Instytut Pileckiego w Augustowie aktywnie uczestniczył oraz organizował wydarzenia popularyzujące historię najnowszą. Były to m.in. obchody Narodowego Dnia Żołnierzy Wyklętych, XIII Bieg Pamięci „Tropem Wilczym” oraz piknik historyczny „Ułańskie Serca”.

Szczególne znaczenie miały obchody 80. rocznicy Obławy Augustowskiej, obejmujące otwarcie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej wraz z wystawą stałą. IX Publiczne Odczytywanie Nazwisk Ofiar Obławy Augustowskiej – 513 potwierdzonych nazwisk odczytanych z udziałem lokalnej społeczności pod Murem Pamięci – było niezwykle ważnym i emocjonującym wydarzeniem, które na długo pozostanie w pamięci uczestników wydarzenia.

Miniony rok to także koncerty i recitale poświęcone Ofiarom Obławy, Zaduszki Muzealne oraz spektakl teatralny „Dziady. Noc druga”.

W 2025 roku zaprezentowana została ekspozycja „LIPCOWI’45. Twarze Ofiar Obławy Augustowskiej”. Można było zobaczyć ją w sześciu miastach Polski. Każdorazowo towarzyszyły jej prelekcje historyczne z udziałem historyków.

O Domu Pamięci Obławy Augustowskiej

Celem działań Instytutu Pileckiego w Augustowie jest uhonorowanie, upamiętnienie osób żyjących, zmarłych lub zamordowanych, zasłużonych podczas I i II wojny światowej, w szczególności podczas Obławy Augustowskiej.