Upamiętniliśmy Ofiary pierwszej masowej deportacji w głąb ZSRS | 86. rocznica - Instytut Pileckiego
11.02.2026 (ŚR)
Upamiętniliśmy Ofiary pierwszej masowej deportacji w głąb ZSRS | 86. rocznica
86. rocznicę pierwszych masowych wywózek obywateli polskich w głąb ZSRS uczczono w Augustowie licznymi wydarzeniami upamiętniającymi Ofiary deportacji.
Delegacja Instytutu Pileckiego złożyła kwiaty i zapaliła znicze pod Pomnikiem Pamięci Sybiraków przy kościele pw. św. Jana Chrzciciela, pod pomnikiem „W Hołdzie Ofiarom Sybiru” na placu przed Bazyliką Najświętszego Serca Jezusowego oraz przy stacji PKP w Augustowie – miejscu szczególnie naznaczonym historią wywózek. W uroczystościach przy stacji kolejnowej wzięli udział uczniowie Szkoły Podstawowej nr 6 im. Armii Krajowej wraz z nauczycielami i dyrektor szkoły, Henryką Rzepecką.
Aleksandra Czerobska i dr Łukasz Faszcza z Domu Pamięci Obławy Augustowskiej uczestniczyli w uroczystościach w Szkole Podstawowej im. Sybiraków w Netcie: Mszy Świętej, programie artystycznym przygotowanym przez uczniów oraz wspólnym złożeniu wieńców.
Rocznica stała się również okazją do spotkań i rozmów w Domu Pamięci. 10 lutego Piotr Malczewski, podróżnik i fotograf, zaprezentował fotografie i nagrania z wypraw nad Jezioro Bajkał. Spotkanie stało się także doskonałym pretekstem do dyskusji na temat losem polskich obywateli deportowanych w głąb ZSRS.
Dzień później przenieśliśmy się natomiast do świata dawnego kina. Podczas seansu niemego filmu Henryka Szaro „Na Sybir” (1930) widzowie mogli zobaczyć, jak temat zesłania przedstawiano niemal sto lat temu. Wprowadzenie historyczne przygotował dr Łukasz Faszcza, a twórczość reżysera przybliżył dr Maciej Białous.
Dziękujemy wszystkim, którzy w ostatnich dniach byli z nami – aby wspólnie uczcić pamięć zesłanych na „nieludzką ziemię” i lepiej zrozumieć ich historię.
Kontekst historyczny
Deportacja z 10 lutego 1940 r. objęła głównie ludność miejscową Kresów, wśród której 70% stanowili Polacy, a pozostałą część Białorusini i Ukraińcy. Była ona elementem starannie zaplanowanego systemu represji, przygotowywanego przez władze sowieckie już od jesieni 1939 r. pod kierownictwem Ławrientija Berii.
Pierwsza deportacja dotyczyła osadników wojskowych i cywilnych oraz służby leśnej, postrzeganych jako grupy szczególnie „niebezpieczne” politycznie. Choć początkowo Sowieci ograniczali represje ze względów propagandowych, po fikcyjnych „wyborach” przystąpili do realizacji planu masowych wysiedleń.
Samą deportację przeprowadzono nocą, w skrajnie trudnych warunkach zimowych, co potęgowało strach, chaos i cierpienie wysiedlanych. Ludzi przewożono transportami kolejowymi do specjalnych osiedli na północy Rosji i Syberii, gdzie pozostawali pod stałym nadzorem NKWD. Szacuje się, że w lutym 1940 r. wywieziono około 140 tysięcy osób, choć dokładna liczba deportowanych do dziś nie jest możliwa do jednoznacznego ustalenia.
Zobacz także
- „Krechowiacy z Augustowa” – nowa wystawa czasowa
Aktualności
„Krechowiacy z Augustowa” – nowa wystawa czasowa
11 września zapraszamy na otwarcie wystawy poświęconej historii 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jednostek kontynuujących krechowiackie tradycje – od 1914 roku po dzień dzisiejszy. Ekspozycja obejmuje oryginalne pamiątki związane z „krechowiakami”: mundury i wyposażenie wojskowe, zdjęcia oraz dokumenty.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
4 września w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach odbył się wieczór pamięci, poświęcony ofiarom największej powojennej operacji przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.
- Kresowy Zjazd Kombatantów
Aktualności
Kresowy Zjazd Kombatantów
Przedstawiciele Domu Spotkań Obławy Augustowskiej zostali zaproszeni do udziału w Kresowym Zjeździe Kombatantów.
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W czerwcowym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Magazyn historyczny „Mówią Wieki” o Obławie Augustowskiej
Aktualności
Magazyn historyczny „Mówią Wieki” o Obławie Augustowskiej
W cieniu wakacyjnego lipca przypadła kolejna rocznica Obławy Augustowskiej. Podczas mających miejsce obchodów przypominaliśmy o tragicznych wydarzeniach z lata 1945 r. Upowszechnienie wiedzy na ten temat stanowi dla nas jedno z priorytetowych zadań.
- 82. rocznica śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego
Aktualności
82. rocznica śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego
9 sierpnia delegacja z Oddziału Instytutu Pileckiego w Augustowie wzięła udział w uroczystościach upamiętniających 82. rocznicę śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
W Domu Pamięci Obławy Augustowskiej zakończyła się druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
Aktualności
LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
11 lipca w amfiteatrze miejskim w Augustowie odbyło się widowisko muzyczne poświęcone ofiarom Obławy Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej. Wydarzenie połączyło muzykę, obraz oraz świadectwa rodzin i bliskich ofiar Obławy.
- Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej | 81. rocznica Obławy Augustowskiej
Aktualności
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej | 81. rocznica Obławy Augustowskiej
12 lipca, w Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej, zapraszamy do Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, aby wspólnie oddać cześć ofiarom największej zbrodni na Polakach po II wojnie światowej.
- 12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
12 lipca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej. W tym dniu 81 lat temu, 12 lipca 1945 r., trzy miesiące po zakończeniu II wojny światowej, rozpoczęła się Obława Augustowska.