„Podwójna czerwień”. Międzynarodowa konferencja naukowa w Augustowie - Instytut Pileckiego

W dniach 5-6 listopada w oddziale Instytutu Pileckiego w Augustowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939-1941/1944-1946”.

Swoje referaty wygłosili przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Pileckiego oraz innych placówek historycznych z Augustowa, Białegostoku, Łodzi, Poznania Suwałk, Lublina oraz z Litwy, Łotwy, Słowacji i Białorusi.

Pracownicy Instytutu Pileckiego regularnie dążą to poszerzania wiedzy o sowieckim totalitaryzmie, nie tylko w perspektywie lokalnej, ale również w odniesieniu do całej Europy Środkowo-Wschodniej. Stąd wynikła inicjatywa zorganizowania konferencji naukowej pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939-1941/1944-1946”. Poruszane tematy obejmowały nie tylko działania sowietów na terenach państwa polskiego, ale także na obszarach krajów sąsiadujących z Polską. 

Wydarzenie od przywitania prelegentów oraz uczestników rozpoczęli Karol Madaj - dyrektor Instytutu Pileckiego oraz Aleksandra Czerobska - kierownik augustowskiego Oddziału Instytutu Pileckiego.

Zorganizowaliśmy tę konferencję, aby rozmawiać o sowieckich represjach w kontekście nie regionu czy miasta, ale całej Europy Środkowo-Wschodniej. Wychodzimy z założenia, że nic nie dzieje się w odosobnieniu. Wiele historii, wydarzeń tworzy swoistą sieć naczyń połączonych i decyzje, odnoszące się do jednego miejsca, mogą pośrednio wywoływać skutki także w innym regionie. Przyjrzymy się roli Armii Czerwonej i struktur NKWD w utrwalaniu sowieckiego panowania. Poruszymy także tematy, dotyczące oporu mieszkańców, ofiar represji czy działania władz. Chcemy spojrzeć na to wszystko z szerszego punktu widzenia, żeby potem móc wrócić do szczegółowych badań - mówił Karol Madaj.

Wśród poruszanych tematów nie zabrakło referatów o Obławie Augustowskiej. Ale prelegenci mówili także m.in. o tym, jak sowiecka okupacja wpłynęła na mieszkańców Łotwy, o działalności litewskich partyzantów na pograniczu polsko-litewskim po drugiej wojnie światowej, deportacji ludności czechosłowackiej, represjach oraz normalizacji stosunków sowieckiej armii do Polaków w dokumentach Amii Czerwonej czy polsko-radzieckich dokumentach dyplomatycznych.

Bogaty program pozwolił uczestnikom, a także samym prelegentom, odkryć kolejne cenne fakty, które mogą być inspiracją do nowych badań historycznych. Niekiedy trudno było zakończyć debaty, podczas których rodziły się coraz to nowe pytania. Jednym z takich tematów dotyczył reakcji Stolicy Apostolskiej wobec represji sowieckich na okupowanych ziemiach polskich w latach 1939-1941.

- Kiedy kilka miesięcy temu zastanawialiśmy się nad tytułem konferencji, braliśmy pod uwagę te, które odbywały się u nas w przeszłości. Oczywiście, nie uciekniemy i nawet nie chcemy uciekać od regionalizmu, ale pragniemy także opowiadać o zdecydowanie szerszym obszarze. W związku z tym zdecydowaliśmy się po raz pierwszy zorganizować w Instytucie Pileckiego w Augustowie konferencję międzynarodową. Pomimo prelegentów z wielu regionów kraju, a także z zagranicy, pozytywnym zaskoczeniem było dla mnie dużo wątków regionalnych, odnoszących się do naszego miasta, co jest jednym z plusów tej konferencji. To zapewne zaowocuje w przyszłości - powiedział dr Łukasz Faszacza.

Na konferencji były obecne rodziny ofiar Obławy Augustowskiej, Sybiracy, ale także młode pokolenie w osobach uczniów dwóch augustowskich szkół liceów - Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. Grzegorza Piramowicza oraz II Liceum Ogólnokształcącego im. Polonii i Polaków na Świecie. Była to dla nich wyjątkowa okazja do pogłębienia wiedzy historycznej, obejmującej trudny okres naszego regionu.

Lista prelegentów:

- Egīls Kļuss (Muzeum Okupacji Łotwy)

- Anatoli Vialiki (Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk)

- Diana Maksimiuk (IPN Białystok)

- Bartosz Janczak (IPN Łódź)

- Ewelina Ślązak (IPN Łódź)

- Danuta Kaszlej (Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie)

- Zbigniew Kaszlej (Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie)

- Arūnas Bubnys (Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy)

- Wojciech Marciniak (Archiwum Sybiraków UŁ, Katedra Historii Polski i Świata po 1945 r. UŁ)

- Tadeusz Radziwonowicz (Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe)

- Michal Šmigeľ, Marek Syrný (Wydział Historii Uniwersytetu Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy, Słowacja)

- Mateusz Ułanowicz (IPN Białystok)

- Marcin Jurek (IPN Poznań)

- Damian Markowski (Instytut Pileckiego)

- Irena Wodzianowska (Instytut Historii KUL)

- Artur Kuprianis (IPN Łódź)

Konferencję zorganizowali Instytut Pileckiego i Wojskowe Biuro Historyczne. Wydarzenie zostało objęte Patronatem Honorowym Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz odbyło się pod patronatem medialnym TVP Historia, Polskiego Radia Białystok, Radia 5 oraz portalu Dzieje.pl.