Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa” - Instytut Pileckiego

 11 września w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej została otwarta wystawa poświęcona historii 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jednostek kontynuujących krechowiackie tradycje – od 1914 roku po dzień dzisiejszy. Ekspozycja obejmuje oryginalne pamiątki związane z „krechowiakami”: mundury i wyposażenie wojskowe, zdjęcia oraz dokumenty.

Wydarzenie rozpoczęło się od debaty „O bezpieczeństwie regionu i Polski. Historia oraz współczesność”, którą prowadził dr Łukasz Faszcza, starszy specjalista ds. badawczych w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej. Wzięli w niej udział: historyk Jarosław Szlaszyński, dowódca 1 Batalionu Czołgów z Orzysza płk. Piotr Grygoruk oraz dyrektor Biura Bezpieczeństwa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego Andrzej Zarzecki.

– Wstawa jest swoistą osią pamięci. Rozpoczyna się w okresie I wojny światowej, kiedy polskie formacje walczyły jeszcze w ramach armii rosyjskiej. Później idziemy w kierunku Augustowa, gdzie trafił 1. Pułk Ułanów Krechowieckich. Kolejnym punktem jest wrzesień 1939 roku i walki, które spowodowały, że ułani odeszli z Augustowa. Następnie ich losy toczyły się przez Rosję, Iran, Afrykę północną aż do Włoch, a obecnie do Orzysza, gdzie stacjonuje jednostka, kultywująca pamięć o ułanach krechowieckich – mówił dr Łukasz Faszcza.

Poza gospodarzami oraz prelegentami, w wydarzeniu wzięli udział także m.in. uczniowie klas mundurowej i humanistycznej II Liceum Ogólnokształcące w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie.

Otwarcie wystawy obejmowało również kuratorskie zwiedzanie ekspozycji, czemu towarzyszyły prezentacja współczesnego sprzętu wojskowego, prezentacja indywidualnego wyposażenia żołnierza, a także spotkanie z rekonstruktorami historycznymi w umundurowaniu ułańskim.

– „Ułańska legenda” – na dźwięk tych słów tak wiele z nas wciąż odczuwa silne emocje, a w naszej wyobraźni pojawiają się wyraziste, choć nieraz wyrwane z kontekstu obrazy – mówi dr Łukasz Mieszkowski, wicedyrektor Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej. – To one stanowią punkt wyjścia poświęconej 1 Pułkowi Ułanów Krechowieckich wystawy „Krechowiacy z Augustowa”; która w kolejnych salach-rozdziałach przedstawia to, czego nieraz brakuje w pierwszym błysku pamięci – rodzinne wspomnienia, pamiątki, tradycje i praktyki społeczne – podkreśla dr Łukasz Mieszkowski. – No i przede wszystkim opowiada historię, także tę wielką, która rozpoczęła się na rosyjskim froncie I wojny światowej i wcale nie skończyła wraz z ostatnią bitwą kampanii wrześniowej, lecz po dziś dzień toczy się kołem napędowym gąsienic krechowiackich czołgów, od wybrzeży Adriatyku po bezdroża przesmyku suwalskiego.

Wystawa prowadzi przez historię pułku: od jego powstania w realiach I wojny światowej, przez walki o niepodległość i granice odrodzonej Rzeczypospolitej, wojnę polsko-bolszewicką i służbę w II RP, aż po dramatyczne losy żołnierzy podczas II wojny światowej. Szczególną atrakcją są liczne, oryginalne pamiątki związane z „krechowiakami”: mundury (autentyczne oraz repliki) i wyposażenie wojskowe, zdjęcia czy dokumenty. Wiele z nich zostało pozyskanych na wystawę dzięki stałej, konsekwentnej współpracy Instytutu z lokalnymi środowiskami i Rodzinami bohaterów historii.

Wyjątkowe miejsce w narracji zajmuje Augustów – miasto, w którym od 1921 r. stacjonowali krechowiacy. Augustowskie koszary były nie tylko miejscem ich wojskowej służby, ale również przestrzenią codziennego życia. To tutaj pracowali, uczyli się, uprawiali sport, uczestniczyli w życiu kulturalnym i towarzyskim. Obecność pułku na trwałe wpisała się w historię i tożsamość miasta. Dlatego właśnie Augustów i Instytut Pileckiego są właściwym miejscem, aby tę historię opowiedzieć – z perspektywy zarówno wielkich wydarzeń XX wieku, jak i doświadczeń ludzi, którzy byli ich uczestnikami: żołnierzy, oficerów, dowódców i ich rodzin.

– Mieszkańcy Augustowa, odwołując się do tradycji historycznej, najczęściej podkreślają związki miasta z osobą założyciela, czyli króla Zygmunta Augusta oraz z 1 Pułkiem Ułanów Krechowieckich –mówi dr Łukasz Faszcza, historyk z augustowskiego oddziału Instytutu Pileckiego. – Stacjonujący tu w okresie dwudziestolecia międzywojennego polscy żołnierze wpisali się na stałe w tradycję i obraz tego miejsca. Dzisiejsza dzielnica „Koszary” z dawnymi obiektami należącymi do jednostki niezmiennie przypomina o chlubnych dziejach 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz nierozerwalnych związkach polskich żołnierzy z Augustowem.

Wystawa pozwala również spojrzeć szerzej na przemiany polskiej wojskowości w XX wieku – stuleciu naznaczonym dwiema wojnami światowymi i doświadczeniem dwóch totalitarnych reżimów. We wrześniu 1939 r. tradycyjna polska kawaleria brutalnie doświadczyła konfrontacji z nowoczesną machiną wojenną nazistowskich Niemiec. Klęska nie oznaczała jednak końca ułańskiej epopei, ale stała się jej ważnym punktem zwrotnym. Pułk został odtworzony w ramach Armii Andersa, a po jej ewakuacji na Bliski Wschód krechowiacy zamienili konie, szable i rogatywki na czołgi, battledressy i czarne berety. W 1944 r. wyruszyli na kampanię włoską już jako żołnierze wojsk pancernych 2. Korpusu Polskiego. Historia pułku staje się tym samym opowieścią o jednej z największych przemian w dziejach wojskowości – przejściu od kawalerii konnej do formacji zmechanizowanych i pancernych.

Wystawa nie tylko rekonstruuje historię pułku, ale przygląda się także zbiorowej wyobraźni kolejnych pokoleń Polek i Polaków. Bo ułani to także legenda i mit zakorzenione w polskiej kulturze, literaturze, filmie i osobistej pamięci. Wystawa stawia pytania o to, co z dawnego świata ułanów pozostało w naszej pamięci i pokazuje w jaki sposób odczytują go współcześni – ukazuje to m. in. instalacja artystyczna obejmująca związane z tematyką ułańską obiekty takie jak plakaty filmowe, a nawet zabawki.

„Krechowiacy z Augustowa” to również opowieść o pamięci i ciągłości wojskowych tradycji. Tradycje pułku przejęła 15 Giżycka Brygada Zmechanizowana, a szczególne miejsce zajmuje w niej batalion czołgów stacjonujący w Orzyszu. Współcześni pancerniacy noszą znaki nawiązujące do barw i symboliki krechowiaków, kultywując pamięć o swoich poprzednikach. To symboliczna, ale zarazem bardzo konkretna ciągłość – od ułanów II Rzeczypospolitej, przez pancerniaków 2. Korpusu Polskiego, do współczesnych „krechowiaków z Orzysza” - żołnierzy nowoczesnych wojsk pancernych i zmechanizowanych. Historia, o której opowiada wystawa, nie jest więc zamkniętym rozdziałem. Jej ślady są obecne zarówno w Augustowie, jak i w tradycjach dzisiejszego Wojska Polskiego.

Zwiedzanie wystawy w cenie biletu na Wystawę stałą. Wystawa będzie otwarta od 11 września w godzinach pracy muzeum.

Zwiedzanie wystawy w cenie biletu na wystawę stałą. Wystawę można oglądać w godzinach pracy muzeum (9.00-17.00).

Ekspozycja będzie dostępna do września 2027 roku.

Organizator: Instytut Pileckiego

Partnerzy wystawy: Dowództwo 15 Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej, Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Augustowie, Towarzystwo Krzewienia Edukacji Historycznej im. 1 Pułku Ułanów Krechowieckich

Kuratorzy: dr Łukasz Faszcza, Bartosz Gralicki, dr Łukasz Mieszkowski, dr Tomasz Stelmaski

Projekt graficzny i identyfikacja wizualna: dr Tomasz Stelmaski

Projekt przestrzenny: dr Tomasz Stelmaski, Stanisław Kilian