Od tej historii wszystko się zaczęło...! Geneza utworu "Piwnica u Dowgierdów" - Instytut Pileckiego
21.07.2022 (CZW)
Od tej historii wszystko się zaczęło...! Geneza utworu "Piwnica u Dowgierdów"
Przyjaźń i śmierć
Wczesnym wieczorem 15 lipca 1945 roku troje przyjaciół wracało do domu z
letniej potańcówki. Niedawno skończyła się wojna, a Tadeusz, Mieczysław (z
prawej) i Władysław (w środku) spędzali ostatnie, wspólne wakacje przed
wejściem w dorosłe życie.
Tadeusz Stelmasik (ur. 1925) w trakcie wojny został wywieziony wraz z rodziną na roboty przymusowe do Niemiec. Po powrocie do Augustowa zamieszkał u swojej krewnej – Zofii Dyczewskiej, nieopodal domu Mieczysława Jatkowskiego (ur. 1927). Matka Mieczysława pozwoliła mu wyjść z kolegami pod warunkiem, że wróci przed godziną policyjną. Władysław Jedliński (ur. 1927) miał wielki talent muzyczny. Potrafił zagrać niemal na każdym instrumencie. Wczesnym popołudniem 15 lipca wybiegł na spotkanie z przyjaciółmi z gitarą przewieszoną przez ramię. Wszyscy trzej byli członkami Armii Krajowej, a następnie – Armii Krajowej Obywatelskiej.
Na ulicy Nowomiejskiej zatrzymał ich sowiecki patrol. Zostali aresztowani i
umieszczeni w domu Dowgierdów na augustowskim Zarzeczu. Tam, w czasie
Obławy Augustowskiej, znajdował się jeden z punktów filtracyjnych stworzonych przez sowiecki kontrwywiad wojskowy „SMIERSZ”. Świadkowie widzieli tam trzech pobitych, młodych chłopaków – jeden z nich przez cały czas miał ze sobą gitarę. W pewnym momencie wywieziono ich ciężarówką w nieznanym kierunku.
Mieczysław Jatkowski, Tadeusz Stelmasik i Władysław Jedliński, podobnie jak
pozostałe ofiary Obławy Augustowskiej, zostali zamordowani przez Sowietów. Ich rodziny do dzisiaj nie znają miejsca ich pochówku.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Historia Mieczysława, Władysława i Tadeusza zainspirowała Aleksandrę Górecką do napisania tekstu piosenki „Piwnica u Dowgierdów”. Utwór opracował muzycznie Łukasz Żurkowski, lider zespołu „ŻURKOWSKI”, a jego premierowe wykonanie miało miejsce w Augustowie 9 lipca 2022 r. podczas Festiwalu „Lipcowi” z okazji 77. rocznicy Obławy Augustowskiej. Artyści zaprezentują wtedy 10 unikalnych utworów inspirowanych autentycznymi losami ofiar Obławy Augustowskiej z lipca 1945 roku.
1 lipca 2022 r. opublikowany został klip promujący singiel:
Dom Dowgierdów w Augustowie, okres międzywojenny. Dom Dowgierdów to
jedno z miejsc w którym przetrzymywano, przesłuchiwano i torturowano osoby pojmane w Obławie Augustowskiej
Zobacz także
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W czerwcowym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Magazyn historyczny „Mówią Wieki” o Obławie Augustowskiej
Aktualności
Magazyn historyczny „Mówią Wieki” o Obławie Augustowskiej
W cieniu wakacyjnego lipca przypadła kolejna rocznica Obławy Augustowskiej. Podczas mających miejsce obchodów przypominaliśmy o tragicznych wydarzeniach z lata 1945 r. Upowszechnienie wiedzy na ten temat stanowi dla nas jedno z priorytetowych zadań.
- 82. rocznica śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego
Aktualności
82. rocznica śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego
9 sierpnia delegacja z Oddziału Instytutu Pileckiego w Augustowie wzięła udział w uroczystościach upamiętniających 82. rocznicę śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
W Domu Pamięci Obławy Augustowskiej zakończyła się druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
Aktualności
LIPCOWI ’45. Koncert pamięci ofiar Obławy Augustowskiej [fotorelacja]
11 lipca w amfiteatrze miejskim w Augustowie odbyło się widowisko muzyczne poświęcone ofiarom Obławy Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej. Wydarzenie połączyło muzykę, obraz oraz świadectwa rodzin i bliskich ofiar Obławy.
- Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej | 81. rocznica Obławy Augustowskiej
Aktualności
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej | 81. rocznica Obławy Augustowskiej
12 lipca, w Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej, zapraszamy do Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, aby wspólnie oddać cześć ofiarom największej zbrodni na Polakach po II wojnie światowej.
- 12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
12 lipca | Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
12 lipca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej. W tym dniu 81 lat temu, 12 lipca 1945 r., trzy miesiące po zakończeniu II wojny światowej, rozpoczęła się Obława Augustowska.
- Koncert LIPCOWI '45 | Ania Dąbrowska, Wiktor Dyduła, Ewelina Flinta, Tatiana Okupnik, Dawid Tyszkowski, Karolina Czarnecka, Zuta
Aktualności
Koncert LIPCOWI '45 | Ania Dąbrowska, Wiktor Dyduła, Ewelina Flinta, Tatiana Okupnik, Dawid Tyszkowski, Karolina Czarnecka, Zuta
Już po raz piąty zapraszamy na koncert, w którym artyści różnych pokoleń za pomocą piosenek opowiedzą historię Lipcowych, ofiar Obławy Augustowskiej.
- Wielka Wymiana Książek | Piknik edukacyjny z okazji 81. rocznicy Obławy Augustowskiej
Aktualności
Wielka Wymiana Książek | Piknik edukacyjny z okazji 81. rocznicy Obławy Augustowskiej
Masz na półce książki, do których już nie wrócisz? Daj im drugie życie i znajdź coś nowego dla siebie!
- Debata Narody w okowach. Sowieckie i postsowieckie represje wobec mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej
Aktualności
Debata Narody w okowach. Sowieckie i postsowieckie represje wobec mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej
Z okazji 81. rocznicy Obławy Augustowskiej zapraszamy na debatę międzynarodową „Narody w okowach. Sowieckie i postsowieckie represje wobec mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej”.
- Wycieczka Śladami Obławy Augustowskiej z Danutą i Zbigniew Kaszlejami | ZAPISY
Aktualności
Wycieczka Śladami Obławy Augustowskiej z Danutą i Zbigniew Kaszlejami | ZAPISY
Zapraszamy na wycieczkę objazdową po miejscach związanych z Obławą Augustowską, prowadzoną przez Danutę i Zbigniewa Kaszlejów – badaczy, którzy poświęcili tej tragicznej historii większość swojego życia.
- „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” – premiera drugiego odcinka i spotkanie z twórcami
Aktualności
„Sala 600. Świadkowie Norymbergi” – premiera drugiego odcinka i spotkanie z twórcami
Zapraszamy na premierowy odsłuch 2. odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” oraz spotkanie z jego twórcami.