Chaimki i rumki – historia waluty getta łódzkiego #giełdahistorii odc. 40 - Instytut Pileckiego

Aktualności

22.04.2025 (WT)

Chaimki i rumki – historia waluty getta łódzkiego #giełdahistorii odc. 40

Litzmannstadt Ghetto, jedno z największych gett stworzonych przez Niemców w czasie II wojny światowej, było miejscem wyjątkowym również pod względem ekonomicznym – to tam po raz pierwszy wprowadzono odrębną walutę dla Żydów, tzw. chaimki lub rumki.

W tym odcinku Andrzej Zawistowski rozmawia z numizmatykiem Jackiem Sarosiekiem o historii gettowego pieniądza, jego emisji, zabezpieczeniach, a także o przypadkach fałszerstw – zarówno w czasie wojny, jak i współcześnie. Dowiesz się:

  • kto zaprojektował i drukował banknoty dla getta,
  • jak funkcjonował „Bank Skupu Wartościowych Przedmiotów i Odzieży”,
  • dlaczego dziesięciofenigówki mogły służyć jako... podpałka do pieca,
  • jak działał system wynagrodzeń i zasiłków w zamkniętej społeczności getta,
  • i co stało się z fałszerzem, który wpadł przez... brak jednej kropki.

To opowieść nie tylko o walucie, ale i o desperackich próbach zachowania godności, pomysłowości i przetrwania w nieludzkich warunkach.

Zobacz także

  • Zaduszki muzealne z Instytutem Pileckiego

    Aktualności

    Zaduszki muzealne z Instytutem Pileckiego

    Serdecznie zapraszamy na Zaduszki Muzealne z Instytutem Pileckiego w Augustowie!

  • [5-6 listopada] Międzynarodowa konferencja: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946
    Grafika konferencji: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946

    Aktualności

    [5-6 listopada] Międzynarodowa konferencja: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946

    W dniach 5-6 listopada 2026 w oddziale Instytutu Pileckiego w Augustowie odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946". Wśród prelegentów wystąpią przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Pileckiego oraz innych placówek historycznych z Augustowa, Białegostoku, Łodzi, Poznania Suwałk, Lublina oraz z Litwy, Łotwy i Słowacji.

  • Weekend Seniora z Instytutem Pileckiego w Augustowie

    Aktualności

    Weekend Seniora z Instytutem Pileckiego w Augustowie

    W weekend 3-4 października Instytut Pileckiego - oddział w Augustowie po raz kolejny włączył się w ogólnopolską akcję „Weekend Seniora z Kulturą”, organizowaną na zaproszenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Osoby 60+ pojechały szlakiem Wigierskiego Parku Narodowego oraz zagłębiły się w historię naszego regionu podczas wizyty w Domu Obławy Augustowskiej.

  • Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
    Widok z góry na pełną widownię sali kinowej podczas uroczystości otwarcia 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni. Na podświetlonej na czerwono scenie przemawiają prowadzący, a w tle widać wielki ekran z grafiką festiwalu.

    Aktualności

    Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW

    Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.

  • Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej

    Aktualności

    Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej

    Poznaj historię Obławy Augustowskiej – sowieckiej operacji przeprowadzonej w lipcu 1945 roku, w wyniku której aresztowano i uprowadzono setki osób.

  • Weekend seniora z kulturą 2026 w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej!
    Plakat akcji „Weekend seniora z kulturą” z hasłem „Otwórz się na kulturę” i datą 3–4.10.2026 na różowym tle. Po prawej stronie uśmiechnięta seniorka w różowym berecie i marynarce wskazuje na tekst.

    Aktualności

    Weekend seniora z kulturą 2026 w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej!

    Zapraszamy do Instytutu Pileckiego na Weekend Seniora z Kulturą – 3–4 października 2026 r. To doskonała okazja, by aktywnie spędzić czas, poznać nowe miejsca i odkryć różne formy uczestnictwa w kulturze! W programie podróż Wigierską Koleją Wąskotorową oraz zwiedzanie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.

  • Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa”
    Ciemna przestrzeń wystawiennicza z rzędem podświetlanych pionowych ekranów prezentujących fotografie współczesnych żołnierzy, koni, śmigłowca i pojazdu wojskowego. Po lewej stronie znajduje się tablica z opisem ekspozycji.

    Aktualności

    Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa”

    11 września w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej została otwarta wystawa poświęcona historii 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jednostek kontynuujących krechowiackie tradycje – od 1914 roku po dzień dzisiejszy. Ekspozycja obejmuje oryginalne pamiątki związane z „krechowiakami”: mundury i wyposażenie wojskowe, zdjęcia oraz dokumenty.

  • Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
    Mężczyzna w czarnej koszuli śpiewa z chórem podczas koncertu; pozostali chórzyści trzymają czerwone teczki z nutami.

    Aktualności

    Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej

    4 września w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach odbył się wieczór pamięci, poświęcony ofiarom największej powojennej operacji przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu.

  • Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
    Plakat wydarzenia „Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej”, zaplanowanego na 4 września 2026 r. w pokamedulskim klasztorze w Wigrach. W tle czarno-białe zdjęcie kobiety stojącej w lesie.

    Aktualności

    Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej

    Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.

  • Kresowy Zjazd Kombatantów
    Grupa dorosłych i dzieci pozuje do wspólnego zdjęcia na cmentarzu, przed grobem udekorowanym biało-czerwonymi kwiatami, zniczami i polskimi symbolami narodowymi.

    Aktualności

    Kresowy Zjazd Kombatantów

    Przedstawiciele Domu Spotkań Obławy Augustowskiej zostali zaproszeni do udziału w Kresowym Zjeździe Kombatantów.

  • Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie

    Aktualności

    Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie

    Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.

  • „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”

    Aktualności

    „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”

    W czerwcowym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.