Piwnice Terroru. Badania w podziemiach “Domu Turka” w Augustowie. - Instytut Pileckiego
08.03.2023 (ŚR)
Piwnice Terroru. Badania w podziemiach “Domu Turka” w Augustowie.
Liczne napisy świadczące o obecności więźniów przetrzymywanych przez funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Augustowie odkryli konserwatorzy pracujący na zlecenie Instytutu Pileckiego w podziemiach „Domu Turka”.
Piwnice terroru
Badania konserwatorskie w piwnicach “Domu Turka” rozpoczęły się w styczniu 2023 roku. Pomieszczenia wykorzystywano jako cele więzienne w okresie działalności Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, który mieścił się w “Domu Turka” w latach 1945-1956. Przetrzymywano w nim m. in. żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego – AKO i WiN walczących w okresie powojennym z nową komunistyczną władzą. Na podstawie wcześniejszych analiz historycznych konserwatorzy rozpoczęli pracę nad skrupulatnym odkrywaniem poszczególnych warstw tynków i pobiał pokrywających ściany cel. Po usunięciu warstw tynków datowanych na lata 80. XX wieku udało się im dotrzeć do warstw pobiał datowanych na lata 40. i 50. XX wieku. Na ich powierzchni odkryto liczne napisy świadczące o przetrzymywaniu w piwnicach „Domu Turka” ludzi związanych z polskim podziemiem niepodległościowym.
Ślady zbrodni
Pierwszy etap prac miał na celu ustalenie skali zjawiska. Ilość napisów oraz stan ich zachowania przeszły nasze najśmielsze oczekiwania. Teraz dokumentujemy każdy napis oraz zabezpieczamy znaleziska na czas planowanych prac budowlanych. Zależy nam na tym, aby ustalić tożsamość wszystkich osób, które pozostawiły swój ślad w piwnicach dawnego aresztu śledczego PUBP. Chcemy, aby na przyszłej wystawie stałej te kruche, często ostatnie materialne ślady życia ofiar terroru komunistycznego były należycie wyeksponowane i udostępnione zwiedzającym
– mówi Bartosz Gralicki, Pełnomocnik Dyrektora Instytutu Pileckiego w Augustowie
W toku prac odsłonięto m. in wyryte na ścianach kalendarze prowadzone przez więźniów, aby nie zgubić rachuby czasu, krzyż nad wejściem do jednej z cel, odręczne rysunki, imiona, nazwiska, daty, miejscowości pochodzenia zatrzymanych. Przykładowe treści już rozczytanych napisów to: „Boże ratuj mnie”, „walka o niepodległość”, „zostali aresztowani 23 września 1951” i wiele innych.
„Dom Turka”
Dom Turka to popularna nazwa budynku położonego w Augustowie przy ulicy 3 Maja. W latach 1940-1941 mieściła się tam siedziba rejonowego zarządu NKWD a w latach 1945-1956 – areszt śledczy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. W lipcu 1945 r. w tym miejscu mieścił się jeden z obozów filtracyjnych stworzonych przez Sowietów w trakcie Obławy Augustowskiej. Od 2021 r. budynek jest w rękach Instytutu Pileckiego, który tworzy w nim Dom Pamięci Obławy Augustowskiej.
Zobacz także
- „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” | Spotkanie z autorami wystawy (26.11, g. 18)
Aktualności
„Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” | Spotkanie z autorami wystawy (26.11, g. 18)
Jak decyzje sowieckich władz doprowadziły do śmierci około 200 tys. mieszkańców Mołdawii? Co o tej tragedii mówią dokumenty archiwalne i relacje ocalałych oraz dlaczego przez dziesięciolecia pozostawała ona przemilczana? Zapraszamy na debatę wokół wystawy „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947”, którą do 21 grudnia można zobaczyć w Białymstoku.
- „Podwójna czerwień”. Międzynarodowa konferencja naukowa w Augustowie
Aktualności
„Podwójna czerwień”. Międzynarodowa konferencja naukowa w Augustowie
W dniach 5-6 listopada w oddziale Instytutu Pileckiego w Augustowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939-1941/1944-1946”.
- Pieśni, które budowały wspólnotę. Tak świętowali niepodległość w Augustowie
Aktualności
Pieśni, które budowały wspólnotę. Tak świętowali niepodległość w Augustowie
We wtorek, 10 listopada, w augustowskim oddziale Instytutu Pileckiego odbył się wieczór patriotyczny z udziałem zespołu wokalno-muzycznego „Retro”. Wydarzenie z okazji Narodowego Święta Niepodległości połączyło koncert ze spotkaniem historycznym poświęconym pieśniom żołnierskim.
- Zaduszki muzealne z Instytutem Pileckiego
Aktualności
Zaduszki muzealne z Instytutem Pileckiego
Serdecznie zapraszamy na Zaduszki Muzealne z Instytutem Pileckiego w Augustowie!
- [5-6 listopada] Międzynarodowa konferencja: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946
Aktualności
[5-6 listopada] Międzynarodowa konferencja: Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946
W dniach 5-6 listopada 2026 w oddziale Instytutu Pileckiego w Augustowie odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939–1941/1944–1946". Wśród prelegentów wystąpią przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Pileckiego oraz innych placówek historycznych z Augustowa, Białegostoku, Łodzi, Poznania Suwałk, Lublina oraz z Litwy, Łotwy i Słowacji.
- Weekend Seniora z Instytutem Pileckiego w Augustowie
Aktualności
Weekend Seniora z Instytutem Pileckiego w Augustowie
W weekend 3-4 października Instytut Pileckiego - oddział w Augustowie po raz kolejny włączył się w ogólnopolską akcję „Weekend Seniora z Kulturą”, organizowaną na zaproszenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Osoby 60+ pojechały szlakiem Wigierskiego Parku Narodowego oraz zagłębiły się w historię naszego regionu podczas wizyty w Domu Obławy Augustowskiej.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej
Aktualności
Nowy Jork | Warsztaty i prezentacje o Obławie Augustowskiej
Poznaj historię Obławy Augustowskiej – sowieckiej operacji przeprowadzonej w lipcu 1945 roku, w wyniku której aresztowano i uprowadzono setki osób.
- Weekend seniora z kulturą 2026 w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej!
Aktualności
Weekend seniora z kulturą 2026 w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej!
Zapraszamy do Instytutu Pileckiego na Weekend Seniora z Kulturą – 3–4 października 2026 r. To doskonała okazja, by aktywnie spędzić czas, poznać nowe miejsca i odkryć różne formy uczestnictwa w kulturze! W programie podróż Wigierską Koleją Wąskotorową oraz zwiedzanie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa”
Aktualności
Otwarcie wystawy „Krechowiacy z Augustowa”
11 września w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej została otwarta wystawa poświęcona historii 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jednostek kontynuujących krechowiackie tradycje – od 1914 roku po dzień dzisiejszy. Ekspozycja obejmuje oryginalne pamiątki związane z „krechowiakami”: mundury i wyposażenie wojskowe, zdjęcia oraz dokumenty.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
4 września w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach odbył się wieczór pamięci, poświęcony ofiarom największej powojennej operacji przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.


